0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Ticarette yapılan her haksızlığın arkasında çoğu zaman bir insanın hakkı, bir ailenin emeği ve bir başkasının alın teri vardır. Eksik tartılan bir ürün, kusuru gizlenerek satılan bir mal, gerçeğe aykırı bir fatura, olduğundan fazla gösterilen bir masraf veya ortağın hakkını eksilten bir hesap… Bunların her biri, yalnızca ticari bir yanlış değil, aynı zamanda kul hakkı meselesidir.

Bir tüccar, müşterisinin bilmediği bir kusuru gizleyerek malını sattığında belki o gün daha fazla para kazanır. Ancak kazandığı bu fazlalığın karşılığında bir başkasının hakkını almış olabilir. Bir ortak, kazancın tamamını paylaşmak yerine kendi payını artırmak için hesaplarla oynadığında yalnızca muhasebeyi bozmamış, ortaklık emanetine de ihanet etmiş olur. Bir üretici, ürüne eksik malzeme koyup ambalajda gerçeği yansıtmayan bilgiler verdiğinde insanların güvenini kötüye kullanmış olur.

Üstelik kul hakkı bazen birkaç kuruşluk bir haksızlıkta, bazen de binlerce insanı etkileyen büyük bir sahtekârlıkta karşımıza çıkar. Miktarın küçük veya büyük olması, haksızlığın mahiyetini değiştirmez. Çünkü bir insanın hakkı, başkasının kazanç hesabında önemsiz bir ayrıntı değildir.

Burada unutulmaması gereken önemli bir hakikat vardır: Bir malın fiyatını belirlemek tüccarın hakkıdır; fakat müşteriyi aldatarak kazancını artırmak onun hakkı değildir. Ticaret yapmak, başkasının hakkını kendi kazancına dönüştürme yetkisi vermez. Helal kazanç, yalnızca para kazanmakla değil, o paranın içinde başkasının hakkının bulunmamasıyla da ilgilidir.

İnsan bazen yaptığı haksızlığı küçük görür ve kendi kendine, “Herkes böyle yapıyor”, “Bir kereden bir şey olmaz” veya “Bu kadar kazancın içinde bunun ne önemi var?” diye düşünür. Oysa başkalarının yaygın biçimde yaptığı bir yanlış, yanlışı doğru hâle getirmez. Haksızlığın çok kişi tarafından yapılması, onu helal kılmaz. Bir insanın hakkı, toplumun alışkanlıklarıyla ortadan kalkmaz.

Dahası, ticaretteki haksızlık yalnızca doğrudan alışveriş yaptığımız kişiyi etkilemez. Hileli üretim, eksik gramaj, yanıltıcı etiket ve sağlığa zararlı katkılar; tüketicinin bütçesini, sağlığını ve ailesinin huzurunu da etkileyebilir. Bir ürünün kusurunu gizleyen kişi, müşterisinin sadece parasını değil, ona duyduğu güveni ve bazen sağlığını da riske atar. Bu nedenle ticarette dürüstlük, kişisel bir erdem olmanın ötesinde topluma karşı bir sorumluluktur.

Kul hakkı, insanın karşısına yalnızca mahkemede veya hesap defterinde çıkmaz; ahiret hesabında da karşısına çıkar. Dünyada kazancını hesaplayan insanın, bir gün kazancının hesabını da vereceğini unutmaması gerekir. O gün mesele, ne kadar para biriktirdiğimiz değil; o parayı kazanırken kimin hakkını gözettiğimiz, kimin hakkını ihlal ettiğimiz olacaktır.

Bu sebeple dürüst bir tüccar, yalnızca “Bu işten ne kadar kazanırım?” diye sormaz. “Bu kazanç helal mi, birinin hakkına giriyor muyum, müşterimin karşısına gönül rahatlığıyla çıkabilir miyim?” diye de düşünür. Çünkü vicdanını susturarak elde edilen kazanç, insanı zenginleştirse bile huzurlu kılmaz.

Bir haksızlık yapılmışsa, yalnızca pişmanlık duymakla yetinmemek; mümkün olduğunda hakkı sahibine iade etmek, zararı telafi etmek ve helallik istemek gerekir. Zira kul hakkı, sadece insanın Allah’a karşı kendi içinde duyduğu pişmanlıkla sınırlı değildir; hakkı çiğnenen insanın hakkını da gözetmeyi gerektirir.

İşte doğru sözlü ve güvenilir tüccarın üstünlüğü burada ortaya çıkar. O, haksız kazanç fırsatı karşısında bile kendisini denetler. Müşterisi fark etmese de eksik tartmaz, ortağı hesapları incelemese de hakkını eksiltmez, kimse görmese de emanete ihanet etmez. Çünkü bilir ki insanların görmediği yerde de Allah görmektedir.

Peygamber Efendimizin (s.a.s.) doğru sözlü ve güvenilir tüccara verdiği büyük müjde, bu bakımdan daha da anlamlıdır. Ticaretin bütün cazibesine, rekabetin bütün baskısına ve daha fazla kazanma arzusunun bütün çağrılarına rağmen kul hakkından sakınmak, büyük bir ahlak ve iman imtihanıdır.

Unutmayalım: Haram kazançla dolan kasa, kul hakkıyla ağırlaşan vicdanı hafifletemez. Başkasının hakkını yiyerek büyüyen servet, gerçek anlamda bereketli bir servet değildir. Asıl bereket, az da olsa helalinden kazanmakta; asıl zenginlik ise insanların hakkını koruyarak Allah’ın huzuruna temiz bir hesapla çıkabilmektedir.

Bu bölümü makalenin “Ticarette asıl imtihan: Dürüst kalabilmek” başlığından sonra yerleştirmek, kul hakkı temasını belirginleştirir. Sonuç bölümünde de şu cümleyi özellikle korumak etkili olacaktır:

“Gerçek kazanç, kasadaki paranın çokluğu değil; o paranın içinde kul hakkının bulunmaması ve insanın Allah’ın huzuruna temiz bir hesapla çıkabilmesidir.”

Selam ve dua ile….

Hacı Arıcı