0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Gönül dostları; İslam’da ticaret, sadece mal alıp satmak değildir. Ticaretin de bir ahlâkı, edebi ve sorumluluğu vardır.

Peygamber Efendimiz (sav) Medine’ye hicret ettikten sonra şehrin pazarını da gezmiş, ticaret hayatının nasıl olması gerektiğine dair önemli ölçüler ortaya koymuştur. 

Müslüman tüccar; dürüst olacak, hile yapmayacak, ölçü ve tartıda adaletli davranacak, müşteriyi aldatmayacak ve helâl kazanca dikkat edecektir.

Bu anlayış, İslam toplumlarında nesilden nesile taşınmış; Anadolu’da ise zamanla Ahilik adı altında güçlü bir meslek ve ahlâk geleneğine dönüşmüştür.

Osmanlı ecdadımız da bu anlayışı yalnızca sözde bırakmamış; esnaf teşkilatından çıraklık sistemine, üretimden dayanışmaya kadar ticaret hayatının birçok alanında yaşatmıştır.

Bir zamanlar Anadolu’da bir esnaf dükkânına girildiğinde yalnızca mal değil, ahlâk da satılırdı.

Kazancın helâlliği, malın kalitesi, müşteriye karşı dürüstlük, komşuya karşı merhamet ve emeğe saygı; ticaretin ayrılmaz parçalarıydı.

Çünkü Ahilikte esnaf olmak, sadece bir meslek sahibi olmak değildi.

Esnaf olmak; güvenilir olmak, sözünde durmak, kul hakkından korkmak ve yaptığı işin hesabını Allah’a vereceğini bilmektir.

Anadolu’nun İslamlaşmasında, Osmanlı toplum düzeninin oluşmasında, esnaflığın ve zanaatkârlığın gelişmesinde Ahiler ve Ahilik teşkilatının önemli bir yeri vardır.

13. yüzyılda Anadolu’da şekillenen bu anlayış; meslek ile ahlâkı, üretim ile dayanışmayı, kazanç ile helâli aynı potada buluşturmuştur.

Ahilikte dükkân sadece alışveriş yapılan bir yer değildi.

Dükkân aynı zamanda bir mektepti.

Çırak burada meslek öğrenirken dürüstlüğü de öğrenirdi. Kalfa sorumluluk kazanır, usta ise sadece mal üretmez; insan yetiştirirdi.

İşini iyi yapmak kadar doğru yapmak da önemliydi.

Hileli mal üretmek, müşteriyi aldatmak, ölçü ve tartıda eksik yapmak, güveni sarsmak; Ahilik anlayışında kabul edilemezdi.

Çünkü temel ölçü şuydu:

“Kazan ama helâl kazan.

Üret ama kaliteli üret.

Sat ama aldatma.

Zengin ol ama insanlığını kaybetme.”

Ahiler arasında dayanışma da güçlüydü. Esnafın zor gününde yanında olmak, ihtiyaç sahibini korumak ve haksız rekabetten kaçınmak teşkilatın temel prensiplerindendi.

Orta sandığı gibi dayanışma mekanizmaları, esnafın birbirine destek olmasını sağlıyor; ekonomik hayatı sadece kazanç üzerine değil, kardeşlik ve yardımlaşma üzerine de kuruyordu.

Ahilik anlayışının kadınların üretim ve sosyal hayattaki rolü açısından da tarihî yansımaları olmuş; kaynaklarda Bâcıyân-ı Rûm adıyla anılan kadın teşkilatlanmasından söz edilmiştir.

Ahiliğin asıl dikkat çekici tarafı ise şudur:

Ahilik miskinliği değil çalışmayı, tembelliği değil üretmeyi, bencilliği değil paylaşmayı, hırsı değil kanaati, aldatmayı değil dürüstlüğü esas almıştır.

PEKİ BUGÜN AHİLİK NEREDE?

Bugün meslek eğitimimiz var.

Esnaf odalarımız var.

Ticaret kuruluşlarımız var.

Meslekî teşkilatlarımız var.

Fakat asıl mesele kurumların varlığı değil, o kurumların taşıdığı ruhun yaşayıp yaşamadığıdır.

Çünkü bir insan mesleğinde ne kadar başarılı olursa olsun, ahlâkını kaybettiğinde mesleğinin bereketini de kaybetme tehlikesiyle karşı karşıyadır.

Esnafın müşteriye karşı sorumluluğu vardır.

Ama müşterinin de esnafın emeğine karşı sorumluluğu vardır.

Esnaf müşterisini aldatmamalı.

Müşteri de esnafın emeğini küçümsememeli.

Esnaf fırsatçılık yapmamalı.

Müşteri de emeği değersizleştirmemeli.

Esnaf helâl kazanmalı.

Müşteri de aldığı mal ve hizmetin hakkını vermeli.

Çünkü Ahilikte mesele sadece “Ben ne kazanacağım?” değildi.

Mesele: “Ben bu alışverişte karşımdakinin hakkını koruyor muyum?”

sorusuydu.

İşte bugün yeniden ihtiyaç duyduğumuz şey tam olarak budur.

Ahilik ruhuna yeniden ihtiyacımız var.

Çırağın ustasına saygı duyduğu, ustanın çırağın elinden tuttuğu; esnafın müşterisini yalnızca kazanç kapısı olarak görmediği; müşterinin de esnafın emeğine saygı duyduğu; ölçünün doğru, terazinin adil, sözün güvenilir olduğu bir ticaret anlayışına…

Çünkü ticaret güvenle başlar, ahlâkla devam eder.

Kaybettiğimiz şey yalnızca eski bir teşkilat değildir.

Emeğe saygıyı, helâl kazanç hassasiyetini, meslek ahlâkını, dayanışmayı, kanaati ve güveni kaybetmemek gerekir.

Öyleyse Ahiliği sadece yılda bir kez yapılan törenlerde hatırlamayalım.

Ahiliği dükkânımıza, işimize, alışverişimize ve hayatımıza taşıyalım.

Esnaf terazisine baktığında Allah’ın huzurunda hesap vereceğini hatırlasın.

Müşteri alışveriş yaptığında karşısındaki insanın da bir emeği olduğunu unutmasın.

Çünkü güçlü toplumlar yalnızca çok üreten insanlarla değil;

dürüst üreten, helâl kazanan, emeğe saygı gösteren ve birbirinin hakkını gözeten insanlarla inşa edilir.

Ahilik, geçmişte kalmış bir teşkilat değil; bugün yeniden anlamamız gereken bir ahlâk mirasıdır.

Ve belki de bugün hepimizin kendisine sorması gereken soru şudur:

“Ahilik nereye gitti?”

Belki cevap çok uzakta değildir.

Ahilik, önce bizim dükkânımıza; sonra bizim alışverişimize; en sonunda da bizim ahlâkımıza dönmelidir.

Selam ve dua ile…

Hacı arıcı