1

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Aile Şirketlerinde Sürdürülebilirliğin Gerçek Maliyeti

İşletmeler binalarla, makinelerle ya da sermayeyle kurulur; ama insan refleksiyle yaşar veya ölür.

Türkiye’deki işletmelerin %95’ini oluşturan aile şirketlerinin ortalama ömrünün 25 yıl olmasının ardında yatan temel sebepleri daha önceki makalemizde yazdık… Bu sebeplerin, sermaye yetersizliği veya pazar koşulları olmadığını yıllardır yapmış olduğum kurumsal çalışmalarda çok net şekilde gözlemledim.

Bizim için tablo net ve bunu dilimiz döndüğünce anlatıyor, yazıyoruz: İşletmede büyüyen yapılar, patronun mantalitesine (anlayışına), kişisel kapasitesine sıkışıp kalıyor. Doğal olarak böyle oluyor. Yönetici kendine ne kadar yatırım yaptıysa, bunun çıktıları işletmede sisteme yansıyor. Kurumsal yapıların sonuçlarını insan yazılım ve donanımı belirliyor.

 Perakendeden toptana, ölçeğini büyüten, cirosunu katlayan birçok şirket günün sonunda aynı duvarla karşılaşır: Her şey dönüp dolaşıp yine patronun masasına geliyor.

Bilmek Yetmez: Refleks Değişmedikçe Sistem Kurulmaz

PwC araştırmaları, aile şirketlerinin yalnızca üçte birinin yazılı bir halef planına sahip olduğunu gösteriyor. Oysa patronların çok büyük bir kısmı yetki devretmesi gerektiğini, halef yetiştirmesi gerektiğini teorik olarak zaten biliyor.

Buradaki kritik kırılma noktası bilgi eksikliği değil, davranış alışkanlığıdır.

Bir problemle karşılaşıldığında yöneticinin veya patronun verdiği ilk refleks, şirketin kaderini belirler:

• Kapı çalınıp bir sorun getirildiğinde hemen cevabı vermek mi (ki, bu davranış refleksi, karşı taraf için bağımlılık yaratır),
• Yoksa durup, dinleyip, “Sen olsan nasıl çözerdin?” sorusunu sormak mı (bu davranış refleksi, lider yetiştirir)?

Gallup’ın araştırmasına göre ekip bağlılığındaki varyansın %70’ini doğrudan yönetici açıklar. Bu oran, liderliğin bir ünvan değil, her gün tekrarlanan bir refleksler bütünü olduğunu açıkça gösteriyor.

Durmak, dinlemek, doğru soruyu sormak ve yapıcı geri bildirim vermek…

Bu dört refleks yerleşmediğinde, yetki devri sadece kağıt üzerinde bir niyet olarak kalır.

Sistem mi, Omuzlar mı?

Bir aile şirketinde ikinci kuşağın başarısızlığı, çoğunlukla yeni kuşağın yetersizliğinden değil; onlara karar alma ve hata yapma alanının açılmamasından kaynaklanır. Sayıların bize söylediği acı gerçek (%30’un 2. kuşağa, %12’nin 3. kuşağa ulaşabilmesi), devredilemeyen yetkilerin ve dönüştürülemeyen yönetim reflekslerinin ödettiği faturadır.

Şirketinizi geleceğe taşımak; daha çok çalışmakla değil, sistemin aklını patronun omuzlarından şirketin kültürüne indirmekle mümkündür.

Karar vericilerin kendilerine şu soruları sormalarında fayda var:

Yönetsel Maliyet:

Bir hafta şirkete uğramasanız, masanızda sizden karar bekleyen kaç dosya kalır?

O kararlar, şirketinizin kurumsal gücünü mü gösteriyor, yoksa sizin omuzlarınızdaki taşınamaz yükü mü?

Zaman ve Yaşam Maliyeti

“Son 3 yılda, şirketiniz sizsiz çalışabilsin diye ödediğiniz bedel kaç kaçırılmış aile yemeği, kaç iptal edilen tatil ve kaç uykusuz geceye denk geliyor?” (Daha geniş çerçeveden bakıldığında, finansal olmayan, ama patronun ödediği en ağır kişisel maliyet olabilir.)

İnsan Kaynağı ve Büyüme Maliyeti

“Fikrini dinlemediğiniz veya yetki devretmediğiniz için şirketten sessizce kopan/ayrılan nitelikli yeteneklerin, şirketinize kaybettirdiği pazar payı ve ciro ne kadar?” (Yetki devretmemenin ve yanlış reflekslerin kurumsal bilançodaki gizli zararını görebilmek mümkündür.)

Gelecek ve Nesil Transferi Maliyeti

“Bugün ‘sistem kurmaya’ ayırmadığınız her bir saatin faturasını, yarın şirketi devralırken bocalamak zorunda kalacak olan çocuklarınıza mı kesiyorsunuz?” (Haleflik planı yapmamanın ve kurumsallaşmamanın gelecek kuşağa yüklediği duygusal ve operasyonel maliyeti çok ağırdır. Bunu büyükler yapamayınca, kardeşler birbirine düşebiliyor.)

Bu 4 soruya vereceğiniz aklı selim cevaplar, ailenizin ve işletmenizin sürdürülebilirliği, selamati açısından çok önemlidir.

Dönüşüm; hazır şablonlarla değil, yöneticinin kriz anındaki ilk refleksini değiştirmesiyle başlar. Omuzlarınızdaki yükü sisteme devretmeye hazır olduğunuzda, şirketiniz sadece sizinle yaşayan değil, nesiller boyu süren bir kuruma dönüşür.

İsmail Barış Özpazarcık, Yön Yönetim MBA Akademi Kurucusu- İşletme Koçu-Mentörü

Ücretsiz işletme check-up için bağlantıyı takip edin.

#aileişletmeleri #işletmekoçluğu #liderlik #KOBİ #sürdürülebilirlik #mentörlük