ÇEVKO Vakfı Araştırması: Dört Belediyenin Geri Dönüşüm Deneyimi Ortaya Kondu
ÇEVKO Vakfı, Kadıköy, Ataşehir, Pendik ve Muratpaşa belediyelerinin 2025 yılına ait ambalaj atıklarını kaynağında ayrı toplama uygulamalarını inceledi. Araştırma, iyi uygulamaların yaygınlaştırılması için sürdürülebilir finansman, belediye koordinasyonu ve yurttaş katılımının birlikte güçlendirilmesi gerektiğine işaret ediyor.
ÇEVKO Vakfı tarafından gerçekleştirilen “Belediyelerde Değerlendirilebilir Atıkların Kaynağında Ayrı Toplanması Çalışmaları” başlıklı araştırma, ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması konusunda yıllardır uygulama yürüten dört belediyenin deneyimlerini mercek altına aldı.
İstanbul’dan Kadıköy, Ataşehir ve Pendik ile Antalya’dan Muratpaşa belediyelerinin uygulamalarının incelendiği araştırmada, belediyelerin toplama yöntemleri, işletme modelleri, karşılaştıkları sorunlar ve sistemi geliştirmeye yönelik ihtiyaçları ortaya kondu.
“BELEDİYELERİN OLUŞTURDUĞU BİRİKİM ORTAK SORUMLULUKLA GÜÇLENDİRİLMELİ”
ÇEVKO Vakfı Genel Sekreteri Mete İmer, belediyelerin kaynağında ayrı toplama konusunda yıllar içerisinde önemli bir uygulama birikimi oluşturduğunu belirtti.
İmer, bu birikimin korunması ve daha geniş ölçekte yaygınlaştırılması için yerel yönetimlerin tek başına bırakılmadığı; piyasaya sürenler, üreticiler, satış noktaları ve yurttaşların da sorumluluk üstlendiği Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu temelli bir yapıya ihtiyaç olduğunu vurguladı.
DÖRT BELEDİYEDE YILLARDIR AYRI TOPLAMA YAPILIYOR
Araştırmaya konu belediyelerde ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması uzun yıllardır devam ediyor.
Kadıköy’de çalışmalar 2000, Muratpaşa’da 2007, Ataşehir’de 2009, Pendik’te ise 2010 yılından bu yana sürdürülüyor.
Belediyeler yerel koşullarına göre farklı işletme modelleri uygulasa da ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanmasında benzer yöntemlerden yararlanıyor.
YEREL KOŞULLARA GÖRE FARKLI, BENZER TOPLAMA YÖNTEMLERİ
Pendik’te ambalaj atıkları belediye tarafından toplanıyor ve 2018 yılından bu yana Pendik Belediyesi Ambalaj Atığı Ayırma Tesisi’nde ayrılarak lisanslı geri dönüşüm tesislerine satılıyor.
Kadıköy’de ambalaj atıkları belediye tarafından kaynağında toplanırken, Ataşehir ve Muratpaşa’da toplama ve ayırma faaliyetleri belediyelerle sözleşmeli lisanslı toplama-ayırma tesisleri aracılığıyla yürütülüyor.
Pendik’te kapıdan kapıya poşetli toplamanın yanı sıra cam kumbaraları, konteynerler, mobil atık getirme merkezleri ve dorseyle toplama gibi farklı yöntemler uygulanıyor. İlçede meskenlerin yaklaşık yüzde 20’sinde ambalaj atıkları kaynağında ayrı toplanıyor.
Kadıköy’de yaklaşık 5 bin adresten haftalık olarak kapıdan kapıya toplama yapılırken, geri dönüşüm ve cam atık kumbaraları ile mobil atık getirme istasyonları da kullanılıyor.
Ataşehir’de okullar, alışveriş merkezleri, süpermarketler, konutlar, siteler ve kamu binalarındaki geri dönüşüm kutularının yanı sıra ambalaj atığı geri kazanım kumbaralarından yararlanılıyor. İlçede ayrıca 16 mobil atık getirme merkezi bulunuyor.
Muratpaşa’da ise ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması nüfusun yaklaşık yüzde 55’ini kapsıyor. Kapıdan kapıya toplamanın yanı sıra konteyner, kafes, iç mekân kutuları, mobil atık getirme merkezleri ve akıllı geri dönüşüm otomatları kullanılıyor.
YÜKSEK TOPLAMA MALİYETLERİ BELEDİYELERİ ZORLUYOR
Araştırmaya katılan belediyelerin karşılaştığı en önemli sorunların başında yüksek toplama maliyetleri geliyor.
Geri dönüşüm kumbaraları ve toplama poşetlerinin temini, araçların yakıt giderleri, personel ve ekipman maliyetleri belediyelerin yükünü artırıyor.
İlçe belediyelerinin ambalaj atıklarını kendi olanaklarıyla toplamak durumunda kalmasıyla birlikte araç, yakıt, personel ve ekipman maliyetleri ile ambalaj atığı satış bedelleri arasındaki farkın ciddi finansal kayıplara yol açabildiği belirtiliyor.
KAYIT DIŞI TOPLAYICILAR VE EKİPMAN ZARARLARI SİSTEMİ AKSATIYOR
Belediyelerin karşılaştığı bir diğer önemli sorun ise kayıt dışı toplayıcıların belediyelere ait ekipmanlara verdiği zararlar.
Geri dönüşüm kumbaraları ve atık getirme merkezlerine yönelik saldırılar, kapak ve kapıların parçalanması ve atıkların çalınması hizmet sürekliliğini olumsuz etkilerken, belediyeler açısından ek bakım ve onarım maliyetleri oluşturuyor.
VATANDAŞ KATILIMI GERİ DÖNÜŞÜMÜN BAŞARISINDA BELİRLEYİCİ
Araştırmada vatandaşların atıkları kaynağında doğru şekilde ayırma oranlarının istenen seviyeye ulaşmaması da önemli bir sorun olarak öne çıkıyor.
Hane halkı ve işletmelerin atıkları doğru şekilde ayrıştırmasının sistemin başarısı açısından kritik olduğu belirtilirken, atıkların hiç ayrıştırılmaması veya yanlış ayrıştırılması toplama ve geri dönüşüm süreçlerinde verim kaybına neden oluyor.
SIFIR ATIK BELGELİ KURUMLARIN SİSTEM DIŞINA ÇIKMASI SORUN OLUŞTURUYOR
Sıfır Atık belgesine sahip bazı market, işletme ve otellerin ambalaj atıklarını doğrudan lisanslı geri dönüşüm tesislerine satmayı tercih etmesi de belediyelerin karşılaştığı sorunlar arasında yer alıyor.
Bu uygulamanın belediye koordinasyonunda yürütülen toplama çalışmalarına katılımı azalttığı, belediyelerle sözleşmeli lisanslı toplama-ayırma firmalarının faaliyetlerini de olumsuz etkileyebildiği belirtiliyor.
İYİ UYGULAMALAR İÇİN ORTAK YAPI GEREKİYOR
ÇEVKO Vakfı araştırması, sürdürülebilir finansman mekanizmalarının geliştirilmesi, vatandaşların doğru ayrıştırma alışkanlığının güçlendirilmesi, toplama ekipmanlarının korunması ve atık akışının belediye koordinasyonunda izlenebilir hale getirilmesini ortak gelişim alanları olarak ortaya koyuyor.
Mete İmer, Türkiye’nin ihtiyaç duyduğu yapının belediyelerin başarılı uygulamalarını çoğaltan, ekonomik sürdürülebilirliği sağlayan ve yurttaş katılımını artıran güçlü bir kaynağında ayrı toplama sistemi olduğunu belirtti.
İmer, ÇEVKO Vakfı olarak değerlendirilebilir atıkların belediyelerin eşgüdümünde ve sürdürülebilir biçimde kaynağında ayrı toplanmasının önemine dikkat çekerek, bunun için Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu’nun hayata geçirilmesi gerektiğini ifade etti.
ÇEVKO Vakfı tarafından yapılan açıklamada, belediyelere ilişkin araştırmanın sürdürülmesinin ve araştırmadan elde edilen sonuçların ayrıntılı şekilde kamuoyuyla paylaşılmasının planlandığı bildirildi.